Uczucia Archive

Uczucia estetyczne cz. 20

Zamiłowanie w powabności świadczy zawsze o pewnej chorobliwości społeczeństwa, o wyczerpaniu sił. Poniżej powabności leży, jak to już wskazaliśmy, drobniuchność, przyjemność w rozmaitych odcieniach. I w nich jeszcze tkwi pewna piękność; stanowią one przeto najliczniejszą grupę uczuć dla ludzi nie mogących się dostroić do miary wyższego piękna. Niewykształcone, a przecież za pięknością tęskniące warstwy społeczeństwa,
Category: Uczucia

Uczucia estetyczne cz. 19

Przyjąwszy miarę mężczyzny za jednostkę, znajdziemy, że kobieta słabsza odeń pod względem fizycznym a częstokroć i duchowym, stoi poniżej miary, a więc w dziedzinie wdzięku. Weźmy miarę kobiety za jednostkę, a mężczyzna ją prześcignie. Męska – cielesia i duchowna – piękność sięga już w sferę wzniosłości. Dla tego mężczyzna szuka i pragnie od kobiety wdzięku.
Category: Uczucia

Uczucia estetyczne cz. 18

Powabność może się podobać każdej chwili, gdyż łatwo daje się objąć. Jest to wdzięczna nimfa, która spływa ku nam, podczas gdy czysta piękność jest świetlaną boginią, ku której spoglądamy nabożnie, dopóki serca nasze, skąpane w czystości nie staną się jej godnymi, a wzrok jej nie odpowie z czułą miłością naszemu. Powabność przyciąga nas, ale na
Category: Uczucia

Uczucia estetyczne cz. 17

W tym wszystkim leży pewne podporządkowanie siebie, pewna dążność w górę ku celowi, pewne zstąpienie prawdziwej piękności ze swych poważnych, surowych wyżyn. W tej to właśnie zniżonej mierze wdzięku, porównywanej z wysokimi wymaganiami czystego piękna, leży wielka siła przyciągająca, jaką posiada. Podoba się nawet częściej i prędzej aniżeli piękno, szczególnie piękno mas olbrzymich. Wiele osób
Category: Uczucia

Uczucia estetyczne cz. 16

Między nami a przedmiotem powabnym łatwo odszukuje się miara. Co stoi poniżej, możemy wyśmiać, do niej możemy się tylko uśmiechać. Jest to piękno o niższym stopniu prawidłowości – swobodne, rozigrane. Ażeby znaleźć miarę na sąd o niej, nie potrzebujemy zbytnich wysileń. Czujemy ku niej pociąg, ochotę zbliżenia, nie może jednak przepełnić nas głęboką, potężną miłością,
Category: Uczucia

Uczucia estetyczne cz. 15

Płaskość jest najniższą miarą estetyczną. Co przypada poniżej, to jest już pospolitym i to w najgorszym słowa znaczeniu. Płaskim jest wyraz twarzy, w której zwierzęcość ludzkiej natury pokrywa, ale nie zaciera duchowości. Pospolitym zaś, kiedy zmysłowość zniżyła człowieka do żbydlęcenia, tak że pierwiastek duchowy zupełnie został wykluczonym. Tu należy gminność, plebeizm, rubaszność, cynizm. Płaskość ma
Category: Uczucia

Uczucia estetyczne cz. 14

Żadna miara nie występuje tu wydatnie, ani nie wydaje się zbyt przewrotną a brak jej nie razi nazbyt silnie. Powszedniości powinien unikać każdy, kto chce obudzić estetyczne zajęcie; chyba że dąży do wydobycia kontrastu dla kształtów piękniejszych, a nie chce sięgnąć po nie w dziedzinę brzydoty. Trywialnym podoba się naturalnie trywialność. Jeżeli Szekspir tu i
Category: Uczucia

Uczucia estetyczne cz. 13

Bez wątpienia powinien artysta chorobliwego społeczeństw-a używać środków przerażenia, aby umocnić stępiałe nerwy, lecz tylko pod pewnymi warunkami. Jeżeli cel swój prześcignie, dzieło jego staje się brzydkim; im większą siłę na to zużywa, tym wstrętniejszym zjawisko. Bardzo często w tym względzie błądzą; nie mówiąc już o autorach podrzędnej wagi z ich przeraźliwymi historiami, przypomnijmy tylko
Category: Uczucia

Uczucia estetyczne cz. 12

Szekspir mógł się odważyć na obrazy przeraźliwe; zdrowe nerwy wieków średnich nie trwożyły się tak mocno straszydłami czyśćca, widząc po nad nim jasnych aniołów; gdy jednak Teodor Amadeusz Hoffman i inni niemieccy i francuscy romansopisarze opowiadają nam swoje przeraźliwe historie i dziwaczne wytwory chorobliwej fantazji, gdzie ze szaleńcami zasiadamy do stołu, albo widzimy ludzi, którzy
Category: Uczucia

Uczucia estetyczne cz. 11

Tu należą zaraza z jej niszczącą zgnilizną, głód z jego okropnościami, obłąkanie z jego spustoszeniem, przeraźliwe zbrodnie, szpetny zabobon, dalej wszelka zagrażająca nam brzydota natury, jak ciemne jaskinie z bagniskami pełnymi zaraźliwego robactwa i w ogóle każde brzydkie, jadowite zwierzę, gdyż w straszliwym działaniu trucizny leży coś niepojęcie bezmiernego. Mamy tu więc przed sobą jakiś
Category: Uczucia