O estetyce Archive

Uwagi ogólne cz. 6

Człowiek jest stworzeniem, u którego rozum i wolność woli wydoskonaliły i uszlachetniły wszelką zwierzęcość. Ciało zwierzęce wykształcone zostało przeważnie ku celom wyżywienia i ubezpieczenia się. Człowiek wyposażony jest w tym względzie po macoszemu. Nie może on dość szybko biegać, nie może wryć się w ziemię, unieść w powietrze, skoczyć na drzewo i ratować się umykając
Category: Człowiek

Piękno w stosunkach rzeczy pomiędzy sobą cz. 16

O ile wyżej stoi człowiek od zwierzęcia, o tyle wyższa sztuka, która go przedstawia. Malarstwo zatem historyczne wyżej cenić należy od rodzajowego, Rubensa wyżej od Pawła Pottera, ale Potter wart więcej, aniżeli zły malarz historyczny. I tu jednak ustrzec się należy zbytniej ścisłości w porównywaniu. Jeżeli np. spór zachodzi o krajobraz i obrazek rodzajowy, natedy
Category: O estetyce

Piękno w stosunkach rzeczy pomiędzy sobą cz. 15

Każdy krok ku czemuś nieokreślonemu, który w niektórych sztukach np. w malarstwie samym już odcieniem kolorytu się zdradza, każdy popęd uczuciowo-marzycielski, zowią chętnie romantyzmem. O ile np. zmrok leśny, noc księżycowa, półcień jest romantycznym, kiedy pewien charakter, dzieło sztuki, lub okres dziejów tak ma być zwany, łatwo stąd poznać. Rzućmy raz jeszcze wzrokiem na estetyczny
Category: O estetyce

Piękno w stosunkach rzeczy pomiędzy sobą cz. 14

Tak wiec ustalono w pojęciach klasycyzmu i romantyzmu dwa odcienie piękności; pierwsza jest pełną i wymierną, druga nieokreśloną, w obudzaniu marzycielskiej uczuciowości cel swój główny widzącą. Dla czaru, który tkwi w nieokreśloności, obudzającej samoistną pracę fantazji, dla tych miękkich uczuć i wzruszeń, które się wiążą z nieokreślonym upodobaniem, ma romantyzm wiele powabu, a dla niektórych
Category: O estetyce

Piękno w stosunkach rzeczy pomiędzy sobą cz. 13

Mówiliśmy już pierwej o innych pojęciach piękna suchych i jednostronnych. Tu tylko napomkniemy, że prawidłową wierność i doskonałość klasycznej piękności mniemano częstokroć błędnie z ograniczeniem jednostronnego, oschłego stylu akademickiego. Ale o tym później. O jednym rodzaju niezupełnej piękności pomówimy tu obszerniej o piękności romantycznej. Romantycznym w znaczeniu ściślejszym nazywamy to, co obudzą uczucia i wyobrażenia
Category: O estetyce

Piękno w stosunkach rzeczy pomiędzy sobą cz. 12

Gdzie duchowość zbyt rozwinięta wystrzega się pełnego wyrażenia, zmysłowej formy, gdyż ta wydaje się zbyt pospolicie-naturalną a naturalność odstępstwem od boskości ducha, urokiem szatańskim uwodzącym zmysły, tam poprzestają dobrowolnie na sztuce symbolicznej, w niej tylko wyrażając swe pomysły. Obok piękności klasycznej odróżniamy kilka jeszcze rodzajów piękności niezupełnej. Tak np. szkic, chociaż łączy w sobie prawdę
Category: O estetyce

Piękno w stosunkach rzeczy pomiędzy sobą cz. 11

Ale ten sam kwiat może we mnie obudzić inne jeszcze wyobrażenia: widzę w nim np. obraz czystości, nieskalanej dziewiczości itd. Lilia ta będzie więc dla mnie ich symbolem. Każde dzieło sztuki przedstawiające piękną jednostkę, jest zarazem symbolem całości objętych nim zjawisk. Syxtyńska Madonna Rafaela jest sama w sobie piękną; piękna kobieta z pięknem dziecięciem jest
Category: O estetyce

Piękno w stosunkach rzeczy pomiędzy sobą cz. 10

Dla tego Homer zostanie poetą klasycznym dla wszystkich czasów i ludów, które z duchem helleńskim harmonijnie się zlały. Corneille dal piękny i pełny wizerunek ducha francuskiego swojej epoki. Dla tego jest klasycznym poetą francuskim XVII wieku. Do klasyczności czyli doskonałości ogólnej albo szczegółowej dążyć powinien każdy na swój sposób w tym, co tworzy i w
Category: O estetyce

Piękno w stosunkach rzeczy pomiędzy sobą cz. 9

Częstokroć potem tracimy wszelkie środki domysłu, co im dawało w swoim czasie tak wielki rozgłos, jakie to wyobrażenia uboczne wywoływały u wszystkich złudzenie piękna. Rzetelne piękno trwa długo. W chłodnych i jednostronnych czasach nie umieją go częstokroć nawet poznać, przez wieki i tysiące lat odmawiają mu pełnego uznania, ale nareszcie kierunek ducha się zmieni i
Category: O estetyce

Piękno w stosunkach rzeczy pomiędzy sobą cz. 8

Czas tylko jest właściwą miarą piękna, dając mu trwałość. Ona jest probierzem rzetelnego piękna. Odnosi to się szczególnie do stosunku, w jakim zostają przedmioty do panujących powszechnie zapatrywań, uczuć, namiętności; rzecz modna i odpowiednia duchowi czasu może chwilowo znaleźć niezmierne powodzenie, sąd estetyczny może być zupełnie przytłumionym. Gdy jednak chwilowe usposobienia odpłyną, gdy wyobrażenia uboczne,
Category: O estetyce