Estetyka Archive

Metody i uczucia cz. 13

Zwycięstwo i upadek wzniosłości wywołuje w nas te uczucia, z których się ona składa. Wobec jej tryumfu owłada nami strach – o tyle, o ile musimy szukać w niej obrony, a przynajmniej nie obrażać jej. Wobec upadku jednak spływają strach i współczucie w jedno z najsilniejszych uczuć złożonych, jakie sercem ludzkim władają. Upadek wzniosłości działa
Category: Estetyka

Metody i uczucia cz. 12

Około tej powszedniości grupuje się wszystko, co w estetyce niema wybitnego znaczenia a więc pospolitość w rozmaitych jej odcieniach ku pięknu i brzydocie. Zakres piękna zarówno, jak brzydoty sięga w najszerszym znaczeniu aż do powszedniości z jednej, a straszliwości z drugiej strony. Widzimy stąd, dla czego wielu nazywało estetykę nauką o pięknie. Piękno obejmuje wszystko,
Category: Estetyka

Metody i uczucia cz. 11

Brzydota, dla której czujemy niechęć i odrazę, wolną jednak od strachu, zowie   się płaskością. Jest to odwrotny biegun wzniosłości; jej sfera leży poniżej nas, jak sfera wzniosłości powyżej. Płaskość zbliża się do brzydoty, jest mimo to jednak li wartą śmiechu lub obojętną. Piękno z powszedniością złączone stanowi powabność (wdzięk), która nas ku sobie przyciąga, ale
Category: Estetyka

Metody i uczucia cz. 10

Uzyskawszy te cztery pojęcia, moglibyśmy we wielu razach poprzestać na nich, składając je według potrzeby, podwójnie lub potrójnie. Ale język nasz posiada tyle wyrażeń trafnych na uczucia pośrednie, że nie potrzebujemy uciekać się do podobnych zestawień. Przywiedziemy tu tylko najważniejsze. Weźmy na uwagę piękność w połączeniu z straszliwością,  natędy zjednoczone tu są uczucia piękna i
Category: Estetyka

Metody i uczucia cz. 9

Do czystego upodobania w pięknie, konieczną jest harmonia podmiotu z przedmiotem; ona to właśnie stanowi ich pociąg wzajemny, dążenie ku sobie, miłość piękna. Przeciwny skutek wywiera brzydota. Nie podoba się; obudzą wstręt; zamiast upodobania czujemy niechęć, odrazę. Widocznie na wskroś jest przeciwną naszej istocie w zakresie uczuć. Piękność i brzydota są niejako biegunami, przyciągając i
Category: Estetyka

Metody i uczucia cz. 8

Sensualiści najchętniej wskazują na przykład dziecka, którego upodobanie w pięknem jest jeszcze wolne od wszelkich innych towarzyszących wyobrażeń. Światło, dźwięk, barwa, napełniają je uczuciem upodobania. Śpiew matki nad kolebką ucisza je, srebrzysta gwiazda, różnobarwne kwiaty, melodyjne dźwięki upajają jego duszę i mogą w niej przywrócić najharmoniejsze usposobienie. Chcąc jednak zbadać bliżej naturę tego „czystego” upodobania
Category: Estetyka

Metody i uczucia cz. 7

Rozumie się samo przez się, że uczucie rzeczywistego upodobania, wyklucza rozstrojenie lub obrazę każdego, chociażby najniższego zmysłu, że zaspokojenie zmysłów drugiego rzędu wpływa bardzo skutecznie i ma nawet wielką doniosłość ogólno-estetyczną, nie mówiąc już nawet o zaspokojeniu najpierwszych warunków zwierzęcego życia jak np. jedzenie, potrzebne ciepło, usunięcie budzącego wstręt wyziewu itd. Tu chodzi tylko o
Category: Estetyka

Metody i uczucia cz. 6

Wszelkie czucie nazwać można ostatecznie upodobaniem lub odrazą. Co nam się podoba, mile przyjmujemy, co nie, odpychamy. Co się podoba niższym zmysłom, to jest przyjemnym, co obu wyższym, pięknem. W pierwotnym znaczeniu odnosi się wyraz „piękny” tylko do spostrzeżeń wzroku, i oznacza to jedynie, co się podoba najwyższemu zmysłowi, później zastosowano go i do upodobań
Category: Estetyka

Metody i uczucia cz. 5

One mają jedynie prawdziwą siłę wyobraźni. Wiem, że jabłko pachnie, smakuje, jest gładkim lub szorstkim, ale nie mogę sobie uprzytomnić ani woni, ani smaku, ani czucia, jakie sprawia za dotknięciem, chociaż mi łatwo wyobraźnią odtworzyć jego obraz i formę. Pod wpływem zwierzęcej pożądliwości, gdy mam apetyt na jakąś potrawę, może mi w ustach zapienić się
Category: Estetyka

Metody i uczucia cz. 4

Czucie powstaje w nas za pośrednictwem pięciu zmysłów; wzroku, słuchu, powonienia, smaku, dotyku. Dwa pierwsze z nich zowiemy zmysłami wyższego, inne niższego rzędu. Pierwsze są swobodniejsze, drugie mniej lub więcej skrępowane. Zmysł smaku,, dotyku a w części i powonienia, wymagają bezpośredniego zetknięcia w ten sposób, że cząstki ciał zderzają się z organami zmysłów i wywołują
Category: Estetyka